Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), uzun yıllar yalnızca çocukluk çağına özgü bir durum olarak değerlendirilmiştir. Ancak güncel psikiyatrik araştırmalar, DEHB’nin çoğu bireyde erişkinlik döneminde de devam ettiğini göstermektedir. Son yıllarda özellikle yetişkin DEHB tanılarındaki artış, bu konunun hem klinik hem de toplumsal düzeyde daha fazla konuşulmasına neden olmuştur.

Peki gerçekten DEHB artıyor mu, yoksa artık daha mı iyi tanınıyor?

DEHB (ADHD) Nedir?

DEHB; dikkat eksikliği, dürtüsellik ve hiperaktivite belirtileriyle karakterize nörogelişimsel bir bozukluktur. Beynin özellikle yürütücü işlevlerden sorumlu bölgelerinde işleyiş farklılıkları ile ilişkilidir. Planlama, odaklanma, zaman yönetimi ve organizasyon gibi alanlarda zorluklara yol açabilir.

Çocuklukta daha belirgin olan hiperaktivite, yetişkinlikte genellikle içsel huzursuzluk şeklinde kendini gösterir. Bu nedenle yetişkin DEHB belirtileri çoğu zaman gözden kaçabilir.

Yetişkinlerde DEHB Belirtileri Nelerdir?

Yetişkinlerde DEHB belirtileri çocuklardan farklı bir görünüm sergileyebilir. En sık karşılaşılan belirtiler şunlardır:

1. Dikkat Sorunları

• Uzun süreli odaklanma güçlüğü
• Sık sık hata yapma
• Konuşmaları takip etmekte zorlanma
• Okuduğunu tekrar tekrar okumak zorunda kalma

2. Zaman Yönetimi Problemleri

• Sürekli erteleme davranışı
• Son dakikaya bırakma alışkanlığı
• Randevuları unutma

3. Organizasyon Güçlüğü

• Dağınık çalışma alanı
• Plan yapma ve planı sürdürme zorluğu
• Öncelik belirleyememe

4. Dürtüsellik

• Ani kararlar verme
• Sabırsızlık
• Söz kesme alışkanlığı

5. İçsel Huzursuzluk

• Sürekli bir “yerinde duramama” hissi
• Rahatlayamama
• Zihinsel yoğunluk ve düşünce akışı

Bu belirtiler tek başına DEHB tanısı anlamına gelmez. Tanı koyulabilmesi için belirtilerin çocukluk döneminden beri var olması ve kişinin işlevselliğini belirgin şekilde etkilemesi gerekir.

Yetişkin DEHB Neden Geç Fark Edilir?

Birçok yetişkin, çocukluk döneminde “dalgın”, “tembel” ya da “yaramaz” olarak etiketlenmiş olabilir. Akademik olarak çok başarısız olmayan veya hiperaktif davranışları baskın olmayan bireyler tanı almadan büyüyebilir.

Ayrıca yetişkin DEHB sıklıkla şu durumlarla karışır:

• Anksiyete bozukluğu
• Depresyon
• Bipolar bozukluk
• Kişilik bozuklukları

Örneğin odaklanma sorunu depresyonda da görülebilir. Ancak DEHB’de dikkat sorunu süreklidir ve duygudurumdan bağımsız olarak ortaya çıkar.

Yetişkinlerde DEHB Tanısı Nasıl Konur?

DEHB tanısı tek bir testle konulmaz. Psikiyatri uzmanı tarafından yapılan kapsamlı klinik değerlendirme esastır. Tanı sürecinde:

• Ayrıntılı psikiyatrik görüşme yapılır
• Çocukluk öyküsü sorgulanır
• Gerekirse ölçekler uygulanır
• Eşlik eden psikiyatrik durumlar değerlendirilir
• Tanı koyulurken belirtilerin en az iki farklı yaşam alanında (iş, okul, sosyal hayat) işlev kaybına yol açması beklenir.

Yetişkin DEHB Tedavisi

Yetişkinlerde DEHB tedavisi bireyselleştirilir ve genellikle şu bileşenleri içerir:

1. İlaç Tedavisi

Uyarıcı ve uyarıcı olmayan ilaçlar dikkat süresini artırabilir ve dürtüselliği azaltabilir. İlaç tedavisi mutlaka psikiyatri uzmanı kontrolünde planlanmalıdır.

2. Psikoterapi

Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT), özellikle zaman yönetimi, organizasyon becerileri ve öz düzenleme alanlarında faydalıdır.

3. Yaşam Tarzı Düzenlemeleri

• Düzenli uyku
• Planlama araçları kullanma
• Dijital dikkat dağıtıcıları azaltma
• Egzersiz

Tedavide amaç yalnızca belirtileri azaltmak değil, kişinin işlevselliğini artırmaktır.

DEHB Gerçekten Artıyor mu?

Araştırmalar DEHB’nin görülme sıklığının dramatik şekilde artmadığını, ancak tanı oranlarının yükseldiğini göstermektedir. Bunun nedenleri:

• Ruh sağlığı farkındalığının artması
• Sosyal medyada bilgilendirici içeriklerin yaygınlaşması
• Psikiyatrik değerlendirmeye erişimin artması

Ancak burada önemli bir nokta vardır: Sosyal medyada görülen her belirti DEHB anlamına gelmez. Kendine tanı koyma eğilimi yanlış yönlendirmelere ve gereksiz kaygıya yol açabilir.

Ne Zaman Bir Uzmandan Destek Alınmalı?

Aşağıdaki durumlarda bir psikiyatri uzmanına başvurmak faydalı olabilir:

• Sürekli odaklanma sorunu yaşıyorsanız
• İş performansınız belirgin şekilde etkileniyorsa
• Erteleme davranışı yaşam kalitenizi bozuyorsa
• Çocukluktan beri süregelen dikkat problemleriniz varsa

Erken değerlendirme, doğru tanı ve uygun tedavi süreci yaşam kalitesini önemli ölçüde artırabilir.

Yetişkinlerde DEHB (ADHD), çoğu zaman fark edilmeden ilerleyebilen ancak doğru tanı ve tedavi ile yönetilebilen bir durumdur. Dikkat sorunları, zaman yönetimi güçlüğü ve dürtüsellik yalnızca “kişilik özelliği” olmayabilir. Özellikle çocukluktan beri süregelen belirtiler söz konusuysa, profesyonel değerlendirme önemlidir.

Ruh sağlığı alanında doğru bilgiye ulaşmak ve bilimsel temelli değerlendirme yapmak, hem gereksiz kaygıyı azaltır hem de uygun destek sürecini başlatır. Eğer belirtiler yaşam kalitenizi etkiliyorsa, bir uzmana başvurmak atılacak en sağlıklı adımdır.